AI giúp giảm 30% chi phí dịch vụ công

Trong nhiều năm qua, nỗ lực chuyển đổi số khu vực công trên thế giới chủ yếu dừng lại ở mô hình chính phủ điện tử: đưa hồ sơ, biểu mẫu và quy trình hành chính sẵn có lên môi trường mạng. Tuy nhiên, sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo tác tử (agentic AI) đang mở ra một bước chuyển mang tính bản lề: xây dựng chính phủ vận hành tự chủ bằng AI (AI-native government). 

Thay vì chỉ số hóa cơ học, việc tái thiết kế quy trình hành chính xung quanh các thuật toán tự hành đang chứng minh hiệu quả tài chính trực tiếp, giúp cắt giảm hơn 30% chi phí cung ứng dịch vụ công và nâng mức độ hài lòng của người dân từ 78% lên 92%. Số liệu thực chứng này được ông Ahmed Al Kuttab, Chủ tịch Sở Hỗ trợ Chính phủ Abu Dhabi (DGE), công bố trong lễ khai mạc sự kiện Ai Everything Abu Dhabi 2026 diễn ra ngày 6.10 tại Abu Dhabi - thủ đô và là tiểu vương quốc lớn nhất của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE).

Xóa bỏ ‘thuế thời gian’ bằng dịch vụ công chủ động

Thực tiễn triển khai tại các đô thị tiên phong về quản trị số được chia sẻ tại sự kiện lấy chính Abu Dhabi làm ví dụ tiêu biểu với việc hợp nhất hơn 1.200 dịch vụ công lên nền tảng tập trung TAMM, cho thấy lợi ích lớn nhất của việc ứng dụng AI không dừng lại ở bài toán ngân sách. Quan trọng hơn, công nghệ này giải quyết triệt để "thuế thời gian" - chi phí vô hình mà người dân và doanh nghiệp phải chi trả cho các thủ tục hành chính, phê duyệt và chờ đợi suốt nhiều thập kỷ.

Ảnh: Anh Quân

Khác với mô hình tiếp nhận thụ động truyền thống, dịch vụ công dựa trên AI chuyển dịch sang trạng thái chủ động dự báo nhu cầu. Ví dụ, khi người dân cấp quyền, hệ thống có thể tự kích hoạt quy trình gia hạn giấy phép lái xe trước ngày hết hạn, hoặc tự động thanh toán các loại hóa đơn định kỳ đúng hạn. Tại các bệnh viện công, ngay khi một đứa trẻ chào đời, AI agent có thể xử lý khép kín toàn bộ hồ sơ từ cấp giấy khai sinh đến mã định danh cá nhân trước khi sản phụ xuất viện. Người dân không còn phải điền biểu mẫu hay trực tiếp tương tác với công chức qua từng khâu trung gian.

Theo ông Ahmed Al Kuttab, ứng dụng AI theo cách này vượt xa việc dùng công nghệ để soạn thảo văn bản hay tóm tắt cuộc họp. Cách tiếp cận đó chỉ tương đương với việc "dùng điện năng để thay thế nến thắp sáng". Giá trị kinh tế và xã hội thực sự chỉ xuất hiện khi chính quyền ngừng yêu cầu AI hỗ trợ con người tuân theo các quy trình cũ, mà chủ động thiết kế lại quy trình để máy móc tự vận hành, giải phóng con người cho các nhiệm vụ hoạch định chính sách, sáng tạo và tương tác xã hội.

Cách thức xây dựng chính phủ dựa trên AI

Kinh nghiệm từ các mô hình quản trị số tiên tiến cung cấp ba bài học phương pháp luận rõ nét cho các quốc gia đang xây dựng chính phủ AI:

Thứ nhất, ưu tiên mô hình chuyên biệt và giữ vững chủ quyền công nghệ. Thay vì chạy đua nhập khẩu các mô hình nền tảng khổng lồ gây tốn kém hạ tầng tính toán, thực tế vận hành cho thấy khoảng 70% đến 80% nhu cầu nghiệp vụ của cơ quan công quyền chỉ cần những mô hình vừa và nhỏ, được tối ưu hóa sâu cho từng tác vụ chuyên môn.

Ảnh: Anh Quân

Cùng với đó, khái niệm "AI có chủ quyền" (Sovereign AI) đòi hỏi cơ quan nhà nước phải nắm quyền kiểm soát mã nguồn, dữ liệu đào tạo và trọng số thuật toán. Việc phụ thuộc vào các mô hình nước ngoài tiềm ẩn rủi ro lớn về an toàn thông tin và làm mất quyền chủ động can thiệp kỹ thuật.

Thứ hai, phổ cập kỹ năng cho đội ngũ công chức và linh hoạt thể chế. Công nghệ tự hành không thể phát huy hiệu quả nếu lực lượng thực thi đứng ngoài cuộc. Các chiến lược chuyển đổi thành công thường đi kèm những chương trình đào tạo quy mô lớn, huấn luyện hàng chục nghìn cán bộ nhà nước trở thành những "siêu người dùng" có khả năng xây dựng, điều phối và giám sát các AI agent. Đi kèm với nhân lực là cơ chế điều hành linh hoạt, nơi các nhà quản lý được khuyến khích tư duy như những nhà đổi mới sáng tạo, thường xuyên cập nhật quy chuẩn theo thực tiễn thay vì áp đặt những bộ luật cứng nhắc.

Thứ ba, thiết lập "bộ ngắt mạch" an toàn. Việc trao quyền tự chủ cho thuật toán trong lĩnh vực công luôn đi kèm nguy cơ rủi ro. Cơ chế an toàn AI cần đóng vai trò như chiếc phanh hãm thang máy - điểm tựa bắt buộc để con người tự tin xây dựng các công trình chọc trời. Để kiểm soát sai lệch, các cơ quan bắt buộc phải kiểm thử độc lập trước khi triển khai, chỉ định nhân sự cụ thể chịu trách nhiệm giải trình cho từng hệ thống, và tích hợp các công cụ lọc, ngắt mạch khẩn cấp nhằm bảo đảm mọi quyết định của máy móc đều có thể truy vết và đảo ngược khi cần.

AI hóa dịch vụ công không đơn thuần là một dự án mua sắm phần mềm hay tự động hóa cục bộ, mà là cuộc tái cấu trúc toàn diện mối quan hệ giữa nhà nước và công dân. Bằng cách kết hợp giữa hạ tầng tính toán độc lập, quy trình tự vận hành và rào chắn an toàn nghiêm ngặt, việc xây dựng chính phủ dựa trên AI đang trở thành giải pháp cốt lõi để tối ưu hóa chi phí ngân sách, nâng cao năng suất xã hội và thiết lập chuẩn mực phục vụ mới cho người dân.